İşləyən 3 aylıq məqsəd necə qoyulur
«Arıqlamaq», «ingilis dilini öyrənmək», «daha çox qazanmağa başlamaq». Demək olar ki, hər kəsin belə məqsədi var və demək olar ki, hər kəsdə o, illərlə asılı qalır. İstək çatmadığı üçün yox. Sadəcə bunlar məqsəd yox, istiqamətdir. İstiqamətlə bazar ertəsi saat 8-də heç nə etmək olmur.
Üç ay yaxşı üfüqdür. İşi həqiqətən irəli aparmaq üçün kifayət qədər uzun, məqsədin mənasını itirməməsi üçün kifayət qədər qısadır. Onu işləyəcək şəkildə necə yazmaq olar — aşağıda.
Qeyri-müəyyən məqsədlər niyə işləmir
Psixoloqlar Edvin Lokk və Qeri Leytem onilliklər boyu məqsədlərin nəticəyə necə təsir etdiyini öyrəniblər. Ən davamlı nəticələrdən biri: konkret və kifayət qədər çətin məqsədlər «bacardığımı edəcəyəm» kimi qeyri-müəyyən məqsədlərdən daha yaxşı nəticə verir. Konkret məqsəd ölçü verir — irəlilədiyinizi, ya yox, aydın olur. Qeyri-müəyyən isə sonsuz təxirə salmağa imkan verir: axı «daha çox oxumağa» istənilən vaxt başlamaq olar.
Addım 1. Yoxlana bilən nəticəni yazın
Yaxşı məqsəd bu suala cavab verir: üç aydan sonra alındığını necə anlayacağam? Cavab elə olmalıdır ki, onu kənar adam da yoxlaya bilsin.
Belə idi: «Sağlamlığımla məşğul olmaq».
Belə oldu: «3 aydan sonra 5 km-i dayanmadan qaçıram, vaxt trekerdə qeyd olunub».
Belə idi: «İngilis dilini öyrənmək».
Belə oldu: «3 aydan sonra sınaq IELTS imtahanından 6.0 alıram və serialın bir seriyasını subtitrsiz izləyirəm».
Belə idi: «Daha çox qazanmaq».
Belə oldu: «3 aydan sonra frilansda üç ödəyən müştərim var, ödəniş çıxarışda görünür».
Addım 2. Məqsədin real, amma darıxdırıcı olmadığını yoxlayın
Məqsəd dartmalı, amma sındırmamalıdır. Sadə sualla yoxlayın: hər gün bir kiçik addım atsam, 90 günə bu nəticəyə çata bilərəmmi? Cavab «yalnız möcüzə olsa» isə — kiçildin. «Asanlıqla, səysiz belə» isə — böyüdün.
Addım 3. Əsas addımı tapın
Məqsədlərin çoxu bir-iki addımın hesabına irəliləyir, qalanı səs-küydür. Qaçış üçün bu, krossovka seçimi yox, qaçışın özüdür. Dil üçün — ideal tətbiq axtarışı yox, dillə gündəlik təmas. Frilans üçün — portfolionun tərtibatı yox, müştərilərə göndərilən təkliflər.
Özünüzdən soruşun: hər gün etsəm, hansı addım nəticəni ən çox irəli aparar? Onu mərkəzə qoyun.
Addım 4. Addımı sabahkı plana çevirin
Addımın vaxtı, yeri və hazırlıq meyarı olanda o, icra oluna bilən olur:
- Nə — konkret addım: «müştəriyə bir təklif göndərmək».
- Nə vaxt — vaxt: «10:00-da».
- Harada — yer: «iş masamda, poçtu açmazdan əvvəl».
- Nə hazır olacaq — meyar: «məktub göndərilib və "Göndərilənlər" qovluğundadır».
Belə qeydi iki cür başa düşmək mümkün deyil. Səhər «bu gün məqsəd üçün nə edim» deyə qərar vermək lazım deyil — qərar dünən verilib.
Addım 5. Əsas maneəni nəzərə alın
Sizə nəyin ən çox mane olacağını düşünün: yorğunluq, vaxt çatışmazlığı, «əvvəlcə telefona baxım» istəyi. Bunu və cavabınızı «əgər — onda» formatında yazın: «Əgər 10:00-a qədər çatdırmasam — təklifi nahar vaxtı, yeməkdən əvvəl göndərirəm». Belə planlar niyyəti hərəkətə çevirmək şansını nəzərəçarpacaq dərəcədə artırır, ətraflı — «Əgər — onda» planı məqaləsində.
Addım 6. Həftədə bir dəfə kursu yoxlayın
Hər yeddi gündən bir iki suala cavab verin: həftə ərzində nəyi başa düşdüm və növbəti həftə nəyi dəyişirəm. Bu, iki ifratdan qoruyur — işləməyəni inadla etməkdən və işləyəni, amma yavaş işləyəni atmaqdan.
Tipik səhvlər
- Eyni anda on məqsəd. Diqqət bölünür və heç biri irəliləmir. Üç aya bir məqsəd daha etibarlıdır.
- Ölçüsüz məqsəd. «Daha inamlı olmaq»ı yoxlamaq olmur. «Ay ərzində iclasda üç dəfə çıxış etmək»i — olur.
- Yalnız nəticə xəyalı. Finiş haqqında parlaq fantaziyalar hərəkət üçün enerjini azalda bilər. Niyə belədir — «Nəticə haqqında xəyallar niyə hərəkətə mane olur» məqaləsində.
- Maneəsiz plan. Sizə nəyin mane olacağını bilmirsinizsə, maneə sizi hazırlıqsız yaxalayacaq.
«Ritm»də bu necə edilib
Ritmdə məqsəd kartı ilə başlayırsınız: üç aydan sonra nə istəyirəm və alındığını necə anlayacağam. Populyar məqsədlər üçün hazır dəstlər var: sağlamlıq və idman, təhsil və imtahan, iş və karyera, gəlir, vərdişlər, şüurluluq. Sonra — 66 gün, gündə vaxtı, yeri və meyarı olan bir addım, maneə planı və hər yeddi gündən bir həftənin yekunu.
Tez-tez verilən suallar
Niyə məhz üç ay, il yox?
İl çox uzaqdır: bu gün tələsik olmağı hiss etmək çətindir. Üç ay nəticəni görmək üçün kifayətdir və hər günün əhəmiyyət daşıması üçün kifayət qədər yaxındır.
Bir aydan sonra məqsəd yanlış görünsə, nə etməli?
Məqsədi dəqiqləşdirmək olar. Vacib olan onu hər həftə dəyişmək yox, yekunlara görə düzəltməkdir: nəticəni başqa cür ölçməyin daha yaxşı olduğunu anlamısınızsa, ifadəni yenidən yazın və davam edin.
Məqsədi yazmaq lazımdırmı?
Bəli. Yazılmış məqsəd əhvalla birlikdə dəyişən fikir yox, qayıda biləcəyiniz istiqamət olur.
Mənbələr
- Locke E. A., Latham G. P. Building a practically useful theory of goal setting and task motivation: A 35-year odyssey. American Psychologist, 2002, 57(9), 705–717.
- Gollwitzer P. M. Implementation intentions: Strong effects of simple plans. American Psychologist, 1999, 54(7), 493–503.
- Doran G. T. There's a S.M.A.R.T. way to write management's goals and objectives. Management Review, 1981, 70(11), 35–36.